Cẩm nang thủy sản

Bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng trừ

Nuôi lươn không bùn công nghệ cao đang là hướng đi mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội cho bà con nông dân tại nhiều tỉnh thành trên cả nước. Tuy nhiên, đi kèm với lợi nhuận kinh tế cao là những rủi ro lớn về dịch bệnh nếu quy trình kỹ thuật chăm sóc không được đảm bảo nghiêm ngặt. Trong số các bệnh lý thường gặp trên đối tượng thủy sản này, bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn được coi là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất, có khả năng gây thiệt hại hàng loạt chỉ trong một thời gian ngắn. Bệnh lý đường ruột nguy hiểm này không chỉ khiến lươn giảm ăn, chậm lớn, suy giảm hệ miễn dịch mà còn dẫn đến tỷ lệ tử vong cực kỳ cao nếu không được phát hiện sớm và xử lý đúng cách. Bài viết dưới đây từ các chuyên gia Nông nghiệp Ecotech sẽ cung cấp cho bà con cái nhìn toàn diện, chính xác về nguyên nhân, biểu hiện cũng như phác đồ điều trị triệt để căn bệnh này.

Nguyên nhân gây ra bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn

Để có được biện pháp phòng chống và điều trị hiệu quả, việc thấu hiểu các nguyên nhân gốc rễ dẫn đến hiện tượng này là vô cùng quan trọng. Thực tế chăn nuôi cho thấy, bệnh không xuất hiện ngẫu nhiên mà là hệ quả của sự kết hợp giữa yếu tố quản lý dinh dưỡng sai cách và sự suy giảm chất lượng môi trường nuôi trồng.

Chế độ dinh dưỡng không hợp lý và thức ăn kém chất lượng

Lươn là loài động vật ăn thịt có nhu cầu protein rất cao trong khẩu phần ăn hàng ngày để phát triển cơ thịt. Nhiều hộ nuôi hiện nay có xu hướng sử dụng các loại thức ăn tươi sống như cá tạp, ốc bươu vàng, giun chỉ hoặc trùn quế thu gom từ tự nhiên nhưng lại bỏ qua quá trình hấp chín hoặc xử lý sát khuẩn kỹ càng. Khi các loại thức ăn này bị nhiễm khuẩn, để quá thời gian quy định hoặc bị ôi thiu do thời tiết nắng nóng, chúng sẽ sinh ra một lượng lớn độc tố và vi sinh vật gây hại, trực tiếp tấn công vào hệ thống tiêu hóa non nớt của lươn.

Thêm vào đó, việc cho lươn ăn quá nhiều, vượt quá nhu cầu tiêu hóa thực tế của cơ thể cũng là nguyên nhân phổ biến tại các trang trại. Lượng thức ăn dư thừa tích tụ trong đường ruột không được các enzyme tiêu hóa phân giải kịp thời sẽ bắt đầu quá trình lên men yếm khí. Quá trình lên men bất thường này giải phóng ra các loại khí độc như carbon dioxide, methane và hydrogen sulfide trong lòng ruột, làm vách ruột căng phồng lên, cản trở sự lưu thông máu và dẫn đến hiện tượng sình bụng nghiêm trọng.

Ô nhiễm môi trường nước và sự tích tụ của các loại khí độc

Môi trường nước trong bể nuôi lươn, đặc biệt là các mô hình nuôi lươn không bùn trong bể xi măng hoặc bể lót bạt, rất dễ bị biến động chất lượng nếu hệ thống xả thải không hoạt động tốt. Chất thải hữu cơ từ phân lươn cùng với lượng thức ăn thừa không được hút sạch định kỳ sẽ phân hủy mạnh mẽ dưới đáy bể. Quá trình phân hủy này tiêu thụ một lượng lớn oxy hòa tan trong nước, đồng thời giải phóng các chất khí cực độc như amoniac và nitrit vào môi trường sống của lươn.

Khi hàm lượng khí độc trong nước tăng cao vượt ngưỡng chịu đựng, lươn sẽ rơi vào trạng thái stress mãn tính, làm suy giảm chức năng của các cơ quan nội tạng, đặc biệt là hệ tiêu hóa. Môi trường nước thiếu oxy còn khiến các nhu động ruột của lươn hoạt động kém hiệu quả, thức ăn bị ứ đọng lại lâu hơn bình thường. Khi lươn nuốt phải nước ô nhiễm có chứa chất cặn bã, hệ thống vi sinh vật có lợi trong đường ruột sẽ bị tổn thương nghiêm trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho các mầm bệnh nguy hiểm bùng phát.

Sự tấn công và khu trú của vi khuẩn hại cùng ký sinh trùng đường ruột

Hệ thống đường ruột của lươn khi khỏe mạnh luôn duy trì một sự cân bằng sinh học giữa lợi khuẩn và hại khuẩn. Tuy nhiên, khi lươn gặp stress do môi trường hoặc dinh dưỡng, các chủng vi khuẩn cơ hội có sẵn trong nước như Aeromonas hydrophila, Pseudomonas fluorescens hay Edwardsiella tarda sẽ phát triển một cách bùng nổ. Chúng tiết ra các ngoại độc tố phá hủy niêm mạc ruột, gây viêm loét, xuất huyết và làm mất hoàn toàn khả năng hấp thụ chất dinh dưỡng của cơ thể lươn.

Bên cạnh vi khuẩn, các loài ký sinh trùng đường ruột như giun tròn, sán lá cũng đóng vai trò là tác nhân mở đường nguy hiểm không kém. Chúng bám chặt vào thành ruột, hút chất dinh dưỡng và tạo ra các vết tổn thương cơ học sâu trên mô ruột của lươn. Những vết rách tổn thương này chính là cửa ngõ lý tưởng để vi khuẩn hại xâm nhập sâu vào máu và các cơ quan nội tạng khác, khiến tình trạng nhiễm trùng trở nên toàn thân và đẩy nhanh quá trình tích tụ dịch khí trong khoang bụng.

Dấu hiệu nhận biết bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn qua các giai đoạn

Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm quyết định đến hơn 80% tỷ lệ thành công của cả quá trình điều trị sau này. Bà con cần thường xuyên quan sát kỹ lưỡng các biểu hiện hàng ngày của đàn lươn nuôi để nhận biết những bất thường nhỏ nhất về cả ngoại hình lẫn tập tính sinh hoạt của chúng.

Biểu hiện lâm sàng bên ngoài và sự thay đổi trong tập tính sinh hoạt

Ở giai đoạn đầu của bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn, lươn bắt đầu có dấu hiệu giảm ăn rõ rệt hoặc bỏ ăn hoàn toàn, chúng thường tách đàn và tìm đến các góc bể hoặc bám vào các giá thể gần mặt nước để thở. Phần bụng của lươn có biểu hiện hơi to lên so với bình thường, da bụng chuyển từ màu vàng sáng sang màu trắng nhợt nhạt hoặc có các đốm đỏ li ti. Lươn không còn lanh lẹ mà trở nên lờ đờ, phản ứng rất chậm chạp với tiếng động hoặc ánh sáng bên ngoài.

Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn nặng hơn, phần bụng của lươn trương phình to rõ rệt, căng tròn như một quả bóng chứa đầy khí hóa học. Do phần bụng chứa quá nhiều hơi và dịch lỏng, tỷ trọng cơ thể thay đổi khiến lươn mất khả năng thăng bằng, chúng thường xuyên bơi ngửa bụng lên trên hoặc bơi xoay vòng không định hướng trên mặt nước. Hậu môn của lươn bệnh bị sưng đỏ, lồi hẳn ra ngoài và đôi khi có dịch nhầy màu vàng hoặc máu chảy ra khi bà con ấn nhẹ vào vùng bụng.

bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn

Biến đổi bệnh lý đặc trưng bên trong cơ quan nội tạng khi giải phẫu

Khi tiến hành mổ khám nghiệm những con lươn bị bệnh nặng hoặc vừa mới chết, bà con sẽ quan sát thấy những tổn thương vô cùng đặc trưng bên trong khoang bụng. Ngay khi rạch phần da bụng, một lượng lớn khí có mùi hôi thối nồng nặc sẽ thoát ra ngoài, đi kèm với đó là dịch lỏng màu vàng rơm hoặc màu hồng do có lẫn máu. Toàn bộ hệ thống ống tiêu hóa của lươn bị phình to gấp nhiều lần so với bình thường, thành ruột mỏng dính và trở nên trong suốt, có thể nhìn rõ các bọt khí và thức ăn chưa tiêu hóa bên trong.

Gan và thận của lươn bệnh cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng do độc tố vi khuẩn lan rộng theo hệ tuần hoàn. Gan thường có màu sắc không đồng đều, chuyển sang màu vàng nhạt hoặc bầm đen, bề mặt gan có thể xuất hiện các nốt hoại tử nhỏ màu trắng. Mật sưng to, căng tròn và chuyển sang màu xanh đen đậm, dịch mật loãng ra rõ rệt. Tim và thận bị xuất huyết, các cơ quan nội tạng khác dường như bị chèn ép tối đa do sự giãn nở quá mức của hệ thống đường ruột chứa đầy khí độc.

Phân biệt bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn với các bệnh đường ruột nguy hiểm khác

Trong quá trình nuôi trồng thực tế, rất nhiều bà con thường nhầm lẫn giữa bệnh chướng hơi sình bụng với bệnh xuất huyết đường ruột hoặc bệnh do ký sinh trùng phá hủy hệ tiêu hóa. Sự nhầm lẫn này dẫn đến việc áp dụng sai phác đồ điều trị, sử dụng sai loại thuốc, từ đó không những không chữa khỏi bệnh mà còn làm tăng tỷ lệ chết và lãng phí chi phí thuốc men. Để giúp bà con có cái nhìn trực quan và chính xác nhất, Nông nghiệp Ecotech đã tổng hợp bảng so sánh các tiêu chí lâm sàng đặc trưng dưới đây:

Tiêu chí phân biệt Bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn Bệnh xuất huyết đường ruột Bệnh viêm ruột do ký sinh trùng
Nguyên nhân chủ yếu Do thức ăn lên men yếm khí, khí độc môi trường cao kết hợp vi khuẩn cơ hội. Do nhiễm chủng vi khuẩn độc lực cao Aeromonas hydrophila gây nhiễm trùng máu. Do giun tròn, sán lá ký sinh mật độ cao trong ống tiêu hóa của lươn.
Hình thái vùng bụng Bụng trương phình to, căng tròn như quả bóng, sờ vào thấy mềm và căng khí. Bụng không quá to, xuất hiện nhiều vết xuất huyết đỏ rực rỡ dọc dưới lườn bụng. Bụng có xu hướng hóp lại, lươn gầy gò, trơ xương đầu, đôi khi bụng hơi sưng nhẹ.
Tình trạng ruột khi mổ Ruột phình to căng phẳng, chứa đầy bọt khí và dịch lỏng hôi thối, thành ruột mỏng. Ruột bị xuất huyết đỏ bầm thành từng đoạn hoặc toàn bộ, bên trong chứa đầy máu và mủ. Ruột bị sưng viêm, niêm mạc ruột bị bong tróc, có thể thấy rõ ký sinh trùng bằng mắt thường.
Hành vi bơi lội Bơi ngửa bụng, nổi bập bềnh trên mặt nước, mất khả năng lặn xuống đáy. Bơi lội điên cuồng, lao vào thành bể, cọ xát thân vào giá thể rồi chết chìm dưới đáy. Lờ đờ dưới đáy bể, phản xạ kém, ăn rất ít nhưng không chết ồ ạt ngay lập tức.

Thông qua bảng so sánh trên, bà con có thể thấy rõ rằng dù cùng tổn thương hệ tiêu hóa nhưng cơ chế và biểu hiện hình thái của các bệnh hoàn toàn khác nhau. Đối với bệnh chướng hơi sình bụng, yếu tố khí và dịch lỏng tích tụ do lên men là dấu hiệu tiên quyết. Việc xác định đúng bệnh sẽ giúp bà con tiết kiệm được thời gian vàng ngọc trong việc cứu sống đàn lươn nuôi của mình.

Phác đồ điều trị bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn an toàn và triệt để

Khi đã xác định chính xác đàn lươn đang mắc bệnh chướng hơi sình bụng, bà con cần ngay lập tức triển khai phác đồ điều trị toàn diện bao gồm ba bước đồng bộ. Mục tiêu của phác đồ này là vừa tiêu diệt mầm bệnh trong cơ thể lươn, vừa cải thiện chất lượng môi trường nước nuôi, đồng thời phục hồi chức năng tiêu hóa tối đa cho đàn lươn.

Bước 1: Xử lý môi trường nước nuôi và thực hiện cách ly lươn bệnh

Hành động đầu tiên và quan trọng nhất trong mọi phác đồ điều trị thủy sản là phải cắt giảm ngay lập tức nguồn dinh dưỡng đầu vào bằng cách ngừng cho lươn ăn hoàn toàn trong vòng từ 2 đến 3 ngày. Việc ngừng cho ăn giúp hệ tiêu hóa của lươn được nghỉ ngơi, giảm bớt áp lực co bóp và ngăn chặn hoàn toàn quá trình lên men thức ăn mới trong ruột. Bà con cần tiến hành vớt toàn bộ những con lươn có biểu hiện bơi ngửa, sình bụng nặng ra một bể cách ly riêng biệt để có chế độ chăm sóc đặc biệt và tránh lây nhiễm chéo sang những con khỏe mạnh.

Đối với bể nuôi chính, tiến hành thay từ 50% đến 70% lượng nước trong bể bằng nguồn nước sạch đã qua xử lý lắng lọc và khử trùng kỹ càng. Sử dụng các chất sát trùng phổ rộng an toàn như Iodine hoặc Nano Bạc với liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất để phun xịt, ngâm khử trùng toàn bộ nguồn nước nuôi, tiêu diệt các vi khuẩn tự do đang lơ lửng trong môi trường. Cần tăng cường hệ thống sục khí oxy liên tục để đảm bảo hàm lượng oxy hòa tan luôn ở mức tối ưu, giúp lươn giảm bớt tình trạng ngạt thở và tăng cường khả năng tự thải độc của cơ thể.

Sử dụng các giải pháp thảo dược tự nhiên trợ tiêu hóa và kháng khuẩn

Trong giai đoạn lươn mới chớm bệnh hoặc sau khi đã xử lý xong môi trường nước, bà con có thể ứng dụng các bài thuốc dân gian từ thảo dược để giúp lươn giải độc đường ruột một cách an toàn mà không gây ra hiện tượng kháng thuốc. Tỏi tươi là một trong những loại kháng sinh tự nhiên mạnh mẽ nhất nhờ chứa hoạt chất allicin dồi dào. Bà con dùng tỏi tươi giã nát, vắt lấy nước cốt với liều lượng từ 5 đến 10g cho một kg thức ăn, trộn đều và ủ trong vòng 30 phút trước khi cho lươn ăn ở những cử ăn nhẹ đầu tiên sau thời gian nhịn đói.

Ngoài tỏi tươi, lá mơ lông hoặc quả bồ kết cũng là những vị thuốc quý giúp tống đẩy khí hơi ra ngoài đường ruột lươn cực kỳ hiệu quả. Nước nấu từ lá mơ lông đậm đặc trộn vào thức ăn có tác dụng làm se niêm mạc ruột, giảm tình trạng viêm loét và tiêu diệt các loại vi khuẩn lên men thối. Việc sử dụng thảo dược không chỉ giúp giải quyết tận gốc hiện tượng chướng hơi mà còn bảo vệ gan thận của lươn không bị tổn thương do các tác dụng phụ của hóa chất công nghiệp.

Ứng dụng chế phẩm sinh học cao cấp

Sau khi đã khống chế được lượng vi khuẩn gây hại bằng các biện pháp sát trùng và thảo dược, bước quyết định để lươn phục hồi hoàn toàn và không bị tái phát bệnh là phải tái cấu trúc lại hệ vi sinh vật đường ruột bằng các chế phẩm sinh học chuyên dụng của Nông nghiệp Ecotech. Chế phẩm men vi sinh chứa các chủng lợi khuẩn mạnh mẽ như Bacillus subtilis, Lactobacillus acidophilus và các enzyme tiêu hóa hàm lượng cao như Protease, Amylase sẽ được trộn trực tiếp vào thức ăn của lươn với liều lượng từ 3 đến 5g cho mỗi kg thức ăn.

Các lợi khuẩn này khi đi vào đường ruột sẽ phát triển nhanh chóng, cạnh tranh vị trí bám và nguồn dinh dưỡng với các vi khuẩn có hại còn sót lại, đồng thời tiết ra các acid hữu cơ làm hạ độ pH trong ruột lươn, ức chế hoàn toàn sự phát triển của khuẩn Aeromonas. Các enzyme tiêu hóa đi kèm sẽ giúp phân giải triệt để các chất dinh dưỡng khó tiêu, ngăn chặn hoàn toàn hiện tượng thức ăn lên men sinh khí. Đồng thời, bà con nên kết hợp tạt men vi sinh xử lý đáy và nước của Nông nghiệp Ecotech trực tiếp xuống bể nuôi để phân hủy mùn bã hữu cơ, hấp thụ toàn bộ khí độc NH3, H2S, tạo ra một môi trường sống hoàn hảo giúp đàn lươn nhanh chóng lấy lại đà tăng trưởng.

bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn

Biện pháp phòng ngừa bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn chủ động và bền vững

Người xưa có câu phòng bệnh hơn chữa bệnh, điều này hoàn toàn đúng đắn đối với nghề nuôi lươn công nghệ cao. Khi lươn đã bị bệnh và phải dùng thuốc điều trị, dù có khỏi bệnh thì tốc độ tăng trưởng của lươn cũng sẽ bị giảm sút nghiêm trọng, làm kéo dài thời gian nuôi và tăng chi phí giá thành. Do đó, việc xây dựng một quy trình phòng bệnh chủ động là chìa khóa vàng giúp vụ nuôi thành công rực rỡ.

Kiểm soát nghiêm ngặt nguồn thức ăn và áp dụng kỹ thuật cho ăn khoa học

Nguồn thức ăn cung cấp cho lươn hàng ngày phải được lựa chọn từ những nhà cung cấp uy tín đối với thức ăn viên công nghiệp, hoặc phải được kiểm tra độ tươi ngon tuyệt đối đối với thức ăn tươi sống. Tuyệt đối không sử dụng các loại cá tạp đã có dấu hiệu ươn thối, biến đổi màu sắc hoặc có mùi lạ. Tất cả thức ăn tươi sống trước khi cho ăn cần được xay nhuyễn và phối trộn thêm các loại men tỏi hoặc được hấp chín để tiêu diệt hoàn toàn mầm bệnh ẩn chứa bên trong.

Kỹ thuật cho lươn ăn cũng cần được chuẩn hóa theo quy trình nghiêm ngặt nhằm tránh việc lươn ăn quá tải, cụ thể bà con cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

  • Cho ăn theo nguyên tắc định lượng, định chất, định vị trí và định thời gian cố định trong ngày.
  • Chia nhỏ khẩu phần ăn hàng ngày thành 2 đến 3 lần đối với lươn nhỏ và 1 đến 2 lần đối với lươn lớn để giảm tải cho hệ thống tiêu hóa.
  • Lượng thức ăn cho vào bể phải được tính toán chính xác dựa trên trọng lượng đàn lươn và điều kiện nhiệt độ môi trường thực tế.
  • Vào những ngày thời tiết biến động, nắng nóng gay gắt hoặc mưa lớn kéo dài, cần chủ động cắt giảm từ 30% đến 50% lượng thức ăn hoặc cho lươn nhịn ăn hoàn toàn.
  • Vớt bỏ toàn bộ lượng thức ăn thừa ra khỏi bể nuôi sau 30 đến 45 phút kể từ khi cho ăn để tránh làm ô nhiễm nước.

Quản lý tối ưu các chỉ số môi trường nước trong hệ thống bể nuôi

Môi trường nước sạch là yếu tố tiên quyết giữ cho hệ miễn dịch tự nhiên của lươn luôn ở trạng thái tốt nhất. Đối với mô hình nuôi lươn không bùn, bà con cần duy trì thói quen thay nước đều đặn từ 2 đến 3 lần mỗi ngày sau các cữ cho ăn khoảng 1 đến 2 tiếng. Việc thay nước này giúp loại bỏ ngay lập tức lượng phân lươn xả ra và thức ăn thừa dư dặn, không cho chúng có cơ hội phân hủy sinh khí độc trong bể nuôi.

Bà con cần trang bị các bộ test kit hoặc máy đo cầm tay để kiểm tra định kỳ các thông số môi trường nước quan trọng. Độ pH cần duy trì ổn định trong khoảng từ 6.5 đến 8.0, hàm lượng oxy hòa tan luôn lớn hơn 4 mg/l và nồng độ các khí độc amoniac, nitrit phải luôn tiệm cận về mức bằng không. Nguồn nước cấp vào bể nuôi bắt buộc phải được xử lý qua hệ thống bể lọc thô, bể lắng và được khử trùng bằng chlorine hoặc ozone trước khi đưa vào sử dụng trực tiếp cho lươn.

Bổ sung định kỳ men vi sinh và các vitamin tăng cường sức đề kháng

Để chủ động xây dựng một hàng rào bảo vệ vững chắc cho hệ tiêu hóa của lươn, bà con không nên đợi đến khi lươn có biểu hiện bệnh mới sử dụng chế phẩm sinh học. Hãy duy trì việc trộn men vi sinh đường ruột của Nông nghiệp Ecotech vào thức ăn của lươn liên tục hoặc theo chu kỳ 5 ngày trộn, 3 ngày nghỉ suốt cả vụ nuôi. Việc bổ sung đều đặn này giúp hệ vi sinh vật có lợi luôn chiếm ưu thế tuyệt đối trong lòng ruột lươn, liên tục tiết ra các kháng sinh tự nhiên để tiêu diệt mầm bệnh ngay từ khi chúng mới xâm nhập.

Bên cạnh men vi sinh, việc bổ sung thêm Vitamin C, Vitamin nhóm B và các acid amin thiết yếu vào khẩu phần ăn của lươn cũng cực kỳ quan trọng. Vitamin C có tác dụng chống stress cực kỳ hiệu quả, giúp làm bền thành mạch máu, tăng cường tổng hợp collagen và nâng cao hệ miễn dịch tổng thể. Các vitamin nhóm B kích thích quá trình trao đổi chất, giúp lươn thèm ăn, tiêu hóa thức ăn nhanh chóng và triệt để hơn, từ đó loại bỏ hoàn toàn các nguy cơ tiềm ẩn dẫn đến hiện tượng chướng hơi sình bụng phiền toái cho đàn lươn.

Kết luận

Bệnh chướng hơi sình bụng ở lươn tuy là một căn bệnh có mức độ nguy hiểm cao và có khả năng gây thiệt hại kinh tế lớn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả nếu bà con áp dụng đúng các quy trình kỹ thuật khoa học. Chìa khóa để chiến thắng dịch bệnh nằm ở sự tỉ mỉ trong khâu quản lý nguồn thức ăn sạch, sự kiên trì trong việc giữ gìn môi trường nước trong lành và sự chủ động ứng dụng các giải pháp sinh học tiên tiến. Đồng hành cùng bà con nông dân, Nông nghiệp Ecotech luôn nỗ lực mang đến những dòng chế phẩm sinh học chất lượng cao, an toàn và thân thiện với môi trường, giúp bà con an tâm chăn nuôi, hướng tới những vụ mùa lươn bội thu và bền vững kinh tế.

Bạn đọc tham khảo thêm

Thông tin liên hệ Công ty TNHH Nông nghiệp Ecotech:

Đăng Ký Tư Vấn



    Đăng ký nhận mã giảm 33%